Kıbrıslı Türklerin GKRY vatandaşlığına yönelmesi, Güney’in kuzeydeki toplum üzerindeki nüfuz alanını genişletmesi anlamına geliyor. Böylece GKRY ve Avrupa Birliği, KKTC’nin iç işleri, sosyal ve siyasal dinamikleri üzerinde doğrudan etkili olabilecek bir konuma gelmesi söz konusu. AB’nin “vatandaşlık” üzerinden uyguladığı bu yumuşak güç, zamanla KKTC’nin kimlik ve meşruiyet tartışmalarını da derinleştirecektir.

Kıbrıslı Türklerin Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) vatandaşlığına başvurma süreci, tarihsel ve hukuki kökenleriyle birlikte incelendiğinde, sadece bireysel fırsatlarla değil, toplumsal ve siyasal sonuçlarla da dikkat çekiyor. AB pasaportu, Kıbrıslı Türkler için sunduğu avantajlarla öne çıkarken, KKTC açısından bazı riskler ve uzun vadeli etkiler de gündeme geliyor.

KKTC’nin Doğuşundan GKRY’nin AB Üyeliğine Uzanan Süreç

1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) ilanı, Ada’daki iki toplumun fiili olarak ayrılığını kurumsallaştırdı. Ancak bu ilan, yalnızca Türkiye tarafından tanındı. Birleşmiş Milletler (BM) KKTC’yi “yasadışı bir ayrılıkçı oluşum” olarak nitelendirdi.

1990’lı yıllar boyunca, Ada’nın geleceğine dair müzakereler dönem dönem yeniden başladı ancak kalıcı bir çözüme ulaşılamadı. Asıl kırılma noktası ise GKRY’nin Avrupa Birliği’ne üyelik süreciyle yaşandı.

2004 yılında Güney Kıbrıs, tüm Ada adına Avrupa Birliği’ne tam üye yapıldı. Oysa bu süreç, Türk tarafı açısından ağır bir adaletsizlik olarak değerlendirildi. Çünkü aynı yıl BM öncülüğünde hazırlanan Annan Planı, iki toplumun birleşmesini ve federasyon temelinde tek bir Kıbrıs devleti kurulmasını öngörüyordu. Plan referanduma sunulduğunda, Kıbrıslı Türklerin %65’i “Evet” oyu verirken, Kıbrıslı Rumların %76’sı “Hayır”dedi.

Yani sözde birleşmeye, sözde barışa ve ortak Avrupa geleceğine Türk tarafı onay verirken, Rum tarafı reddetti. Buna rağmen, AB üyeliği ödülü (!) Rum tarafına verildi; Türk tarafı ise siyasi ve ekonomik izolasyon altında bırakıldı.

Ancak bu durum başka bir kapı da açtı: AB hukuku, “Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşlarının” tümünü AB vatandaşı saydığı için, Kıbrıslı Türkler de teorik olarak Avrupa vatandaşı statüsüne sahip oldu. Bu nedenle, son yıllarda birçok Kıbrıslı Türk, GKRY vatandaşlığı başvurusu yaparak AB pasaportu almaya başladı. Böylece AB’nin kuzeydeki etkisi siyasi sınırları aşarak, bireysel düzeyde kimlik, aidiyet ve vatandaşlık alanına taşındı.

GKRY Vatandaşlığının Hukuki ve Siyasi Boyutu

GKRY yasaları uyarınca, 1960 öncesi Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşlarının soyundan gelen herkes nerede yaşıyor olursa olsun vatandaşlık hakkı talep edebilmektedir. GKRY’nin hukuki mantığına göre, Ada’nın tamamı “tek egemen devletin” parçasıdır; dolayısıyla kuzeyde yaşayan Kıbrıslı Türkler de “o devletin vatandaşlarıdır.”

Bu yaklaşım, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tek meşru otorite olarak kabul eden ve KKTC’yi tanımayan bir siyasi iddianın ürünüdür. Bu nedenle GKRY vatandaşı olan Kıbrıslı Türkler, farkında olarak ya da olmayarak, GKRY’nin bu iddiasını zımnen kabul etmiş olmaktadırlar.

2003’ten bu yana, çeşitli kaynaklara göre yaklaşık 5 bine yakın Kıbrıslı Türk GKRY vatandaşlığı almıştır. Bu kişilerin büyük kısmı, kuzeyde doğup büyümüş, yaşamını orada sürdüren insanlardan oluşuyor. Ancak AB pasaportunun sunduğu serbest dolaşım, eğitim ve çalışma hakları, özellikle genç kuşaklar için güçlü bir cazibe yaratıyor.

Not 1: GKRY Vatandaşı olan Türklerin KKTC Vatandaşlığı Devam Etmekte midir?

GKRY vatandaşı olan Kıbrıslı Türkler, KKTC vatandaşlığını kaybetmez. Her iki vatandaşlık sistemi de birbirinden bağımsız işlemektedir. KKTC, kuzeyde yaşayan kişilerin kendi vatandaşlıklarını otomatik olarak silmemekte; GKRY ise KKTC’yi tanımadığı için kuzeydeki statüyü dikkate almamaktadır. Sonuçta birçok kişi fiilen “iki kimlikli” olarak yaşamaktadır.

Not 2: CB Adaylarının Konu İle İlgili Görüşleri

Tufan Erhürman ve sosyal demokrat çevreler, vatandaşlık başvurularını bireylerin özgürlük alanı olduğunu ifade ediyor ve “insanlar uluslararası sistemin sunduğu haklardan faydalanmak istiyor”diyerek değerlendiriyor.

Ersin Tatar ve milliyetçi çevreler ise bu durumu açıkça eleştiriyor ve“KKTC’nin egemenliğini aşındıran bir teslimiyet” olarak nitelendiriyor.

Tatar’a göre bu pasaportlar, Rum tarafının Ada’nın tamamını temsil ettiği iddiasını meşrulaştırmakta; Erhürman’a göre ise sorun, insanların Rum pasaportuna yönelmesine neden olan izolasyon politikalarındadır.

AB Pasaportu Kıbrıslı Türkler İçin Ne Anlama Geliyor?

AB pasaportu, Kıbrıslı Türkler için yalnızca bir kimlik belgesi değil, aynı zamanda hayatlarını doğrudan etkileyen fırsatlar sunuyor. Vizesiz seyahat hakkı sayesinde Avrupa’ya kolayca gidip eğitim, iş veya sağlık imkanlarından faydalanabilme imkanı sağlıyor. AB üyesi ülkelerde eğitim kalitesinin daha ileri seviyede olması gençler için AB pasaportunu tercih etmede önemli bir etken.

KKTC Açısından Tehlikeler

GKRY’nin vatandaşlık politikası, KKTC açısından bir dizi yapısal ve siyasi riski beraberinde getiriyor. Öncelikle, bu politikanın KKTC’nin uluslararası meşruiyeti üzerinde doğrudan etkisini görmekteyiz. GKRY pasaportunu alan Kıbrıslı Türkler, zımnen Ada’nın tamamını GKRY’nin egemenliği altında görmüş olmaktadır. Bu durum, KKTC’nin tanınmış bir devlet olarak meşruiyetini zayıflatan bir durum oluşturuyor.

Aynı zamanda KKTC vatandaşlığı kavramı da giderek yozlaşıyor. Vatandaşlar, KKTC kimliğinin sunduğu sınırlı imkanlar yerine AB pasaportunun avantajlarını kullanmayı tercih ettikçe, kuzeydeki aidiyet ve bağlılık algısı zayıflıyor. Bu, toplumun kendi devletine duyduğu güveni ve bağlılığı dolaylı olarak etkileyen bir faktör.

Ayrıca AB’nin yumuşak gücü bu süreçte kendini gösteriyor. AB pasaportu, ekonomik, sosyal ve eğitim alanlarında önemli imkanlar sunuyor. Gençlerin ve nitelikli iş gücünün kuzeyde kalmak yerine AB fırsatlarına yönelmesi, KKTC’nin stratejik ve demografik yapısını doğrudan etkiliyor. Eğitim ve iş imkanları için GKRY üzerinden AB ülkelerine yönelen gençler, uzun vadede KKTC’nin insan kaynaklarını ve nitelikli iş gücünü azaltabilecek bir potansiyel oluşturuyor.

Son olarak bazı çevreler ise bu durumu, GKRY ve AB’nin pasaport üzerinden yeniden federasyon çabası olarak yorumluyor. Yani, vatandaşlık ve pasaport hakları aracılığıyla, kuzeydeki toplumu GKRY’ye ve AB’ye daha yakın bir konuma çekerek federasyon tartışmalarında halkın desteğini çekmeyi hedeflenmekte olduğu düşünülüyor.

Sonuç

AB pasaportu, Kıbrıslı Türkler için ekonomik, sosyal ve eğitim alanlarında önemli fırsatlar sunuyor. İnsanlar için seyahat kolaylığı, iş ve eğitim imkanları somut ve cazip nitelikte. Vatandaşlar bu avantajlardan faydalanmayı doğal bir tercih olarak görüyor ve suçlanamazlar.

Ancak KKTC açısından durum farklı. GKRY’nin kolaylaştırılmış vatandaşlık politikası, kuzeyin uluslararası meşruiyetini zayıflatıyor, vatandaşlık aidiyetini erozyona uğratıyor ve AB’nin yumuşak gücünü arttırıyor. Bu durum, iki devletli Kıbrıs çözümünde kararlı bir şekilde ilerlemeye çalışan KKTC’nin stratejik mücadelesine de zarar veriyor.

Rum tarafının Kıbrıslı Türkleri kolaylıkla vatandaş yapmasının altında, kuzeyde siyasi etki yaratmak ve kendi pozisyonunu güçlendirme amacı yatıyor.

Sonuç olarak, Kıbrıslı Türkler için AB pasaportu avantajlı olsa da, KKTC devletinin egemenliği, meşruiyeti ve iki devletli çözüm mücadelesi açısından ciddi riskler taşımakta. Bu nedenle pasaport meselesi, bireysel fırsatlar kadar devletin uzun vadeli çıkarları ve stratejik konumu açısından da dikkatle değerlendirilmesi gereken bir konu olarak önem taşıyor..

Serhat Faik Yavuz

Atatürk Üniversitesi Hukuk fakültesinden mezun olmuştur. İHH İnsani Yardım Vakfı’nda sözleşme yönetimi alanında görev alarak, insani yardım projelerinin hukuki süreçlerini takip etmiştir. Bunun yanı sıra Genç İHH bünyesinde Çalışan Gençlik Başkanlığı görevini yürütmüştür. Akademik ilgi alanları arasında “Mavi Vatan” doktrini, Doğu Akdeniz’de egemenlik ve deniz sınırlarının belirlenmesi, kazanılmış haklar, Kıbrıs tarihi ve uluslararası anlaşmalar yer almaktadır. İngilizce bilmektedir.

Kıbrıslı Türklerin AB Pasaportu Hakkı: Fırsat mı Tehdit mi? yazısı ilk önce Dünya ve İslam üzerinde ortaya çıktı.

Bu seçimin Kıbrıs için sadece kimin Cumhurbaşkanı olacağını belirlemekle sınırlı olmadığı aynı zamanda Kıbrıs sorununun geleceği, Doğu Akdeniz’deki güç dengeleri ve KKTC’nin uluslararası konumlanışı açısından da kritik bir seçim niteliği taşıması gözleri 19 Ekim 2025 tarihine odaklamış durumda. Bir yanda, bağımsızlık ve egemenliğe vurgu yapan, Türkiye ile güçlü bağları ön plana çıkaran bir siyaset anlayışı; diğer yanda ise Kıbrıs çözüm sürecini canlandırmayı ve federal bir yapıyla Kıbrıs Türk toplumunun uluslararası alanda daha görünür olmasını hedefleyen bir yaklaşım bulunuyor.

1. Adaylar

Seçimde toplamda sekiz aday yarışıyor. Ancak siyasi ağırlık bakımından iktidar ile muhalefetin iki güçlü temsilcisi öne çıkıyor: Ersin Tatar ve Tufan Erhürman.

Ersin Tatar, Ulusal Birlik Partisi’nin (UBP) adayı olarak Demokrat Parti (DP) ve Yeniden Doğuş Partisi’nin (YDP) desteğini arkasına almış durumda. Görevdeki Cumhurbaşkanı olarak kampanyasını “egemen eşitlik” ve “iki devletli çözüm” vizyonu üzerine kuruyor. Tatar’a göre Kıbrıs’ta yıllardır sürdürülen federasyon temelli müzakere süreçleri artık bir çıkmaza girmiştir; bundan sonra Kıbrıs Türk halkının kendi devletiyle uluslararası alanda var olması, en gerçekçi ve kalıcı yol olarak görülmelidir. Ersin Tatar ayrıca Türkiye ile tam uyumlu bir dış politikayı, ekonomik entegrasyonun derinleştirilmesini ve güvenlik ilişkilerinin güçlendirilmesini vurgulamaktadır.

Tufan Erhürman ise Cumhuriyetçi Türk Partisi’nin (CTP) adayı olarak, daha farklı bir çözüm vizyonunu savunuyor. Erhürman’a göre Kıbrıs Türk halkının uluslararası alanda görünürlük ve meşruiyet kazanmasının tek yolu, federasyona dayalı bir çözümün yeniden gündeme taşınmasıdır. Federal çözüm, sadece Kıbrıs Rum toplumu ile eşit ortaklık temelinde bir düzen kurmayı değil, aynı zamanda Avrupa Birliği ile ilişkileri yeniden canlandırmayı da içermektedir. Erhürman, iç politikada ise demokratikleşme, kurumsal şeffaflık, sosyal adalet ve gençlere dönük istihdam politikalarıyla öne çıkmaktadır.

Seçime katılan diğer adaylar daha küçük ölçekli siyasi hareketleri ya da bireysel kimlikleri temsil ediyor. Kıbrıs Sosyalist Partisi’nin adayı Osman Zorba, kapitalist sistemin adadaki krizleri derinleştirdiğini savunarak bağımsızlık, halk iradesi ve emek merkezli bir siyasal düzen önerirken, Bağımsız adaylardan Mehmet Hasgüler, uzun yıllar akademik çalışmalar yapmış bir isim olarak, siyasal statükoya meydan okumayı ve “Ankara’ya bağımlı” olarak tanımladığı yapıyı eleştirmeyi merkeze alıyor. Diğer bağımsız adaylar –Arif Salih Kırdağ, Ahmet Boran, Hüseyin Gürlek ve İbrahim Yazıcı– daha çok bireysel çıkışlarıyla seçim yarışına renk katarken, kamuoyu araştırmalarında ise belirleyici bir etki yaratmaları beklenmemektedir.

Not 1: Ersin Tatar ile Recep Tayyip Erdoğan Arasındaki Yakın İlişki

Ersin Tatar ile Recep Tayyip Erdoğan arasındaki yakınlık, önceki KKTC cumhurbaşkanlarıyla kıyaslandığında daha görünür bir düzeydedir. Denktaş, Talat, Eroğlu ve Akıncı farklı dönemlerde Ankara ile zaman zaman ayrışmalar yaşamışken, Ersin Tatar özellikle iki devletli çözüm vizyonunda Erdoğan ile neredeyse tam bir söylem birliği içinde hareket etmektedir.

Not 2: CTP ve CHP Bağı

Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) ile Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) arasında tarihsel ve ideolojik yakınlık bulunmaktadır. Her iki parti de sosyal demokrat çizgide konumlanmış ve Sosyalist Enternasyonal içinde ortak bir zemin paylaşımı içerisindedir. CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in CTP’yi “kardeş partimiz” olarak tanımlaması da bu ideolojik ve kurumsal bağın bir ifadesi olarak değerlendirmek mümkündür.

Not 3: Sosyalist Enternasyonal Nedir?

Sosyalist Enternasyonal, dünyadaki sosyal demokrat, sosyalist ve işçi partilerinin oluşturduğu uluslararası bir birliktir. 1951’de kurulmuştur ve merkezi Londra’dadır. Amacı; sosyal demokrasiyi yaygınlaştırmak, demokrasi, insan hakları, barış ve uluslararası dayanışmayı güçlendirmektir.

2. Seçimin En Önemli Tartışması; İki Devletli Çözüm ve Federal Çözüm

Kuzey Kıbrıs’taki seçimlerin en temel tartışma konusu, adanın gelecekte nasıl bir siyasal yapıya kavuşacağıdır. Bu tartışma esasen iki ana vizyon etrafında şekilleniyor: iki devletli çözüm ve federal çözüm.

İki devletli çözüm, Ersin Tatar ve onu destekleyen Ulusal Birlik Partisi (UBP) çizgisinin temel yaklaşımıdır. Bu modele göre Kıbrıs’ta artık federasyon görüşmeleri tükenmiştir. Yarım yüzyıldır süren müzakerelerden sonuç alınamamıştır. Dolayısıyla Türk tarafı, egemen eşitlik temelinde, KKTC’nin tanınmasını ve Güney Kıbrıs ile iki ayrı devletin yan yana var olmasını savunmaktadır. Bu vizyon, Türkiye ile daha sıkı stratejik bağları da içerir: Doğu Akdeniz’deki enerji paylaşımı, güvenlik politikaları ve deniz yetki alanları açısından Ankara ile tam uyum iki devletli çözümün önemli unsurlarındandır.

Buna karşılık federal çözüm, Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) ve Tufan Erhürman’ın temel savı olarak gözükmektedir. Bu yaklaşım, Birleşmiş Milletler parametreleri çerçevesinde, iki toplumlu, iki kesimli, siyasi eşitliğe dayalı bir federasyon hedeflemektedir. Federal çözüm savunucularına göre, KKTC’nin uluslararası alanda tanınma ihtimali neredeyse yoktur. Bu nedenle tek gerçekçi çıkış, Kıbrıslı Türklerin uluslararası meşruiyete kavuşması için Güney Kıbrıs’la ortak bir devlet çatısı kurmaktır. Bu vizyon, Avrupa Birliği ile bütünleşme, serbest dolaşım, ticaret ve uluslararası tanınırlık açısından avantajlı görülür.

Bu iki yaklaşım, sadece teknik bir müzakere tercihi değil; aynı zamanda Kıbrıslı Türklerin gelecek tahayyüllerini temsil ediyor. İki devletli çözüm “ayrı kimlik ve bağımsız egemenlik” hayalini öne çıkarırken, federal çözüm “uluslararası toplumla bütünleşme ve ortak geleceği” vurguluyor. Seçimin belirleyici niteliği de buradan kaynaklanıyor: Kıbrıs Türk halkı, kendi gelecek yönelimini bu iki vizyondan birisini tercih ederek karar vermiş olacak.

Not 4: Annan Planı: Federal Çözüm Denemesi

Kıbrıs’ta federal çözüm fikrini somutlaştıran en önemli girişimlerden biri, 2004’te gerçekleştirilen Annan Planı’dır. BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın öncülüğünde hazırlanan plan, adada iki toplumlu, iki kesimli, siyasi eşitliğe dayalı bir federasyon kurmayı hedefliyordu. Plan, Kıbrıs Türk ve Rum topluluklarının ayrı yönetimlerini korurken, merkezi bir federal hükümet çatısı altında birleşmelerini öngörüyordu. Bu anlamda, Annan Planı’nı federal çözüm denemesi olarak değerlendirmek mümkündür çünkü hem siyasi eşitlik hem de iki toplumun ortak yasama ve yürütme mekanizmaları planın temelini oluşturmaktaydı.

Planın uygulanması, referandum yoluyla halkın onayına sunuldu. Nisan 2004’te yapılan referandumda Kıbrıs Rum kesimi planı reddederken, Kıbrıs Türk kesimi kabul etti. Sonuç olarak plan hayata geçemedi.

Planın gerçekleşmemesi, federal çözüm vizyonunun KKTC’de bugünkü tartışmalar kadar güçlü biçimde hayata geçememesine yol açtı. Eğer Annan Planı onaylanmış olsaydı, Kıbrıs Türkleri uluslararası alanda daha hızlı tanınma, AB üyeliği ve ekonomik entegrasyon imkanlarına sahip olacaktı. Ancak buna karşılık, Türkiye’nin adadaki güvenlik ve müdahale yetkileri kısıtlanacak, Kıbrıs Türk toplumu kendi egemenlik algısında sınırlamalar yaşayacaktı.

2.1. Doğu Akdeniz ve İki Devletli – Federal Çözüm

KKTC’deki iki ana çözüm vizyonu, yalnızca adanın iç siyaseti açısından değil, Doğu Akdeniz’deki enerji kaynakları, deniz yetki alanları ve bölgesel güvenlik dengeleri açısından da belirleyici bir önem taşıyor. Mevcut Cumhurbaşkanı Ersin Tatar’ın savunduğu iki devletli çözüm yaklaşımı, Türkiye ile sıkı bir stratejik uyum öngörüyor ve KKTC’nin egemen bir devlet olarak varlığını ön plana çıkarıyor. Bu vizyon, Türkiye’nin kıta sahanlığı ve deniz yetki alanlarındaki kontrolünü güçlendirmekte; bölgedeki enerji kaynaklarının güvenliği ve paylaşımı konusunda Ankara ile uyum sağlamaktadır. Aynı zamanda KKTC’nin mevcut fiili durumu hukuki bir zemine taşıyarak dış müdahalelere karşı daha dayanıklı bir pozisyon sunmaktadır.

Buna karşılık, federal çözüm modeli, CTP ve Tufan Erhürman tarafından savunulmakta ve uluslararası toplumun tercih ettiği çözüm olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu vizyon, Türkiye açısından önemli riskler içeriyor. Federal yapıda Türkiye’nin güvenlik garantörlüğü ve müdahale hakkının sınırlanabilmesi kaçınılmaz, KKTC’nin ise uluslararası alandaki bağımsız karar alma kapasitesi ciddi manada daralmaktadır. Ayrıca Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin enerji ve deniz yetki alanları üzerindeki stratejik avantajlarının zayıflaması söz konusudur. Federal çözüm, Kıbrıs Türk toplumu açısından uluslararası meşruiyet ve AB ile yakınlaşma fırsatı sunsa da, egemenlik algısında sınırlamalar ve sürekli müzakere gerekliliği nedeniyle istikrarsızlık riski yaratmaktadır.

Bu bağlamda, Türkiye açısından değerlendirdiğimizde, iki devletli çözüm vizyonu hem KKTC’nin egemenliğini güçlendirmesi hem de Doğu Akdeniz’deki stratejik ve enerji çıkarlarını güvence altına alması bakımından daha avantajlı görünüyor. Federal çözüm, uzun vadede uluslararası tanınma ve diplomatik entegrasyon imkanı sunsa da, Türkiye’nin çıkarları açısından sınırlayıcı ve riskli bir seçenek olarak öne çıkmaktadır.

3. Uluslararası Yansımalar

Kuzey Kıbrıs’taki seçimler, sadece Ada’daki siyasi dengeleri değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz’in jeopolitik geleceğini de şekillendirecek nitelikte görülüyor. Bu nedenle Lefkoşa’daki sandık sonuçları, Ankara’dan Brüksel’e, Washington’dan New York’a kadar geniş bir diplomatik alanda dikkatle takip ediliyor.

Türkiye, Kıbrıs Türk halkının en yakın müttefiki ve ana destekçisi olarak seçim sürecine doğrudan taraf olmadan da belirleyici bir etki taşıyor. Hem ekonomik yardımlar hem de siyasi desteğin sürmesi, Kıbrıs Türk toplumunun Türkiye ile ilişkilerini canlı tutuyor. Ankara, özellikle iki devletli çözüm vizyonunu destekleyen bir duruş sergilerken, federal çözüm ihtimallerine temkinli yaklaşıyor.

Avrupa Birliği ise farklı bir noktada konumlanıyor. AB, Ada’nın bütününü kendi üyesi olarak gördüğü için federal çözümü daha rasyonel ve uygulanabilir buluyor. AB açısından seçimler, Ada’daki müzakerelerin yeniden canlandırılması için bir fırsat anlamına gelebilir.

4. Toplumun Öncelikleri: Halkın Oyunu Ne Belirleyecek?

Kıbrıs Türk halkının oy verme davranışını belirleyen faktörler çok çeşitlidir. Ekonomi, günlük yaşamın en önemli ve gündemde olan meselesi olmaya devam etmektedir. Yüksek enflasyon, döviz bağımlılığı ve temel gıda fiyatlarındaki artış, halkın hükümetlere bakışını doğrudan etkiliyor.

Uluslararası tanınma sorunu da seçmenin zihninde önemli bir yer tutuyor. Yurt dışında eğitim gören veya çalışma imkanı arayan gençler, pasaport kısıtlamaları ve siyasi izolasyon nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşıyor. Bu durum, federal çözümü destekleyenler için ciddi bir seçim propagandası olarak öne çıkıyor.

Toplumsal gündemde ayrıca sağlık hizmetleri, eğitimde kalite tartışmaları ve göç gibi sosyal sorunlar öne çıkıyor. Kıbrıs Türk halkı, sandık başına gittiğinde yalnızca “federal mi, iki devlet mi?” sorusuna değil; aynı zamanda kendi yaşam kalitesine, gençlerin geleceğine ve ekonomik istikrara da oy vermiş olacak.

5. Sonuç ve Değerlendirme

19 Ekim’de yapılacak seçimler, sadece bir devlet başkanlığı yarışının ötesinde, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin geleceğini şekillendirecek önemli bir dönemeç niteliği taşıyor. Sandıktan çıkacak irade, hem Ada’daki siyasi dengelerin yönünü belirleyecek hem de Doğu Akdeniz’deki bölgesel hesaplara doğrudan etki edecek. Türkiye, Avrupa Birliği ve uluslararası toplumun yakından izlediği bu seçim, Kıbrıs Türk halkının hangi vizyonu tercih edeceğinin en açık göstergesi olacak. Seçimin ardından hangi adayın ipi göğüslediğinden bağımsız olarak, müzakere masalarının yeniden açılıp açılmayacağı ve uluslararası diplomaside KKTC’nin nasıl bir konum kazanacağı tartışılmaya devam edecek.

Bugün gelinen noktada, iki devletli çözüm vizyonu yalnızca bir siyasi tercih değil, aynı zamanda tarihsel bir zorunluluk olarak öne çıkıyor. Federal çözüm çabaları Kıbrıs Türk halkına gerçek bir güvence sağlamaktan uzak kalmıştır. AB ve uluslararası aktörlerin federasyon ısrarı, Ada’daki Türk toplumunun güvenlik ve egemenlik haklarını riske atabilecek niteliktedir.

Buna karşın iki devletli çözüm, hem Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin egemenlik haklarını koruyacak, hem de Kıbrıs Türk halkının bağımsız iradesini daha güçlü şekilde temsil edecektir. Tarihsel birikim de göstermektedir ki, Kıbrıs Türk halkının geleceği Türkiye ile birlikte yürütülmek zorundadır. Zira Kıbrıs Türkleri ile Türkiye Türkleri, aynı milletin ayrılmaz parçalarıdır.

Dolayısıyla önümüzdeki dönemde federal çözüm vizyonuna dayalı girişimler, Kıbrıs Türk halkı için tehlikeli sonuçlar doğurabilirken; iki devletli çözüm, hem milli çıkarlarımız hem de Ada’daki Türk toplumunun geleceği için daha sağlam ve gerçekçi bir yol olarak öne çıkmaktadır.

Serhat Faik Yavuz

Atatürk Üniversitesi Hukuk fakültesinden mezun olmuştur. İHH İnsani Yardım Vakfı’nda sözleşme yönetimi alanında görev alarak, insani yardım projelerinin hukuki süreçlerini takip etmiştir. Bunun yanı sıra Genç İHH bünyesinde Çalışan Gençlik Başkanlığı görevini yürütmüştür. Akademik ilgi alanları arasında “Mavi Vatan” doktrini, Doğu Akdeniz’de egemenlik ve deniz sınırlarının belirlenmesi, kazanılmış haklar, Kıbrıs tarihi ve uluslararası anlaşmalar yer almaktadır. İngilizce bilmektedir.

Kıbrıs Türkleri İçin Tarihi Seçim: Egemenlik mi, Entegrasyon mu? yazısı ilk önce Dünya ve İslam üzerinde ortaya çıktı.

1994’te Apartheid rejiminin resmi olarak sona ermesi, Güney Afrika’da sadece politik eşitliğin değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal adaletin de önünü açacağı umudunu doğurdu. Ancak aradan geçen otuz yıla rağmen, toprak reformu ülkenin en sancılı ve çözülememiş meselelerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. Toprağın büyük bir kısmı hala beyaz azınlığın elinde bulunurken, siyah çoğunluk haksızlıkların telafisini beklemekte. Bu durum, siyasi arenada radikal ve reformist yaklaşımlar arasında keskin çatışmalara yol açıyor. Bir yanda toprağın kamulaştırılmasını savunan Ekonomik Özgürlük Savaşçıları Partisi (EFF), diğer yanda ise kendi özerk beyaz topluluk modelini koruyan Orania gibi oluşumlar var. Hatta mesele Güney Afrika sınırlarını aşarak uluslararası siyasetinde dikkatini çekmiş; özellikle Donald Trump’ın konu hakkında açıklamaları tartışmayı küresel düzleme taşımış durumda. Dolayısıyla Apartheid sonrası toprak reformu sorunu, yalnızca geçmişin mirası değil, aynı zamanda bugünün ve geleceğin siyasi kırılma noktalarından biri olarak karşımızda duruyor.

Apartheid’in 1994’te sona ermesinden bu yana geçen otuz yılda Güney Afrika’da toprak dağılımındaki adaletsizlik büyük ölçüde devam etmektedir. 2017’de yapılan resmi arazi denetimine göre, bireysel mülkiyet altındaki tarımsal arazilerin yaklaşık %72’si Beyazlara ait iken, Siyah Güney Afrikalıların payı yalnızca %3,5’tir. Oysa Siyahlar ülke nüfusunun yaklaşık %81’ini oluştururken, Beyazlar %8 civarındadır. Bu durum, nüfusla orantısız bir mülkiyet dengesini ortaya koymaktadır. Bu rakamlar, Güney Afrika’da toprak reformunun neden hala çözülemeyen bir sorun olduğunu ve neden siyaset, ekonomi ve toplumsal gerilimlerin merkezinde yer aldığını açıkça göstermektedir.

Bu yazıda, Apartheid rejiminin mirasından günümüzdeki toprak reformu tartışmalarına uzanan süreçte, ilgili aktörlerin bu mesele etrafında nasıl kesiştiği incelenmiştir.

1. Apartheid Zamanları ve Toprak Mülkiyeti   

Güney Afrika’daki toprak reformu tartışmalarını anlamak için önce tarihsel bağlamı bilmek gerekir. Ülke, 1652’de Hollandalı sömürgeciler tarafından kurulan Cape Kolonisi ile modern tarihine adım atmıştır. 1806’da İngilizler bölgeyi ele geçirmiş ve 1910’da Güney Afrika Birliği kurulana kadar sömürgeci yönetimler devam etmiştir.

1913 yılında yürürlüğe giren Natives Land Act, yani Kara Toprak Yasası, Güney Afrika’nın modern tarihindeki en kritik eşitsizlik yasalarından biridir. Bu yasa ile siyah Güney Afrikalıların ülke topraklarının yalnızca %7’sine sahip olmasına izin verilmiş, geri kalan %93’ü beyaz çiftçilerin mülkiyetinde kalmıştır. Yasa, siyahların tarımsal üretim yapmasını ve ekonomik bağımsızlık kazanmasını ciddi şekilde engellemiştir. Yürürlüğe girdiği dönemde ülkeyi yöneten hükümet, İngiliz ve Afrikaner koalisyonu tarafından oluşturulmuş bir meclisti. Kara Toprak Yasası, siyahların çoğunlukla “homeland” olarak adlandırılan ve sınırlı kaynaklara sahip bölgelere sıkıştırılmasına yol açtı ve Apartheid’in ekonomik temelini oluşturacak şekilde ırk temelli mülkiyet ayrımını yasal hale getirdi. 1948 yılında Ulusal Parti iktidara gelerek resmi olarak Apartheid sistemini başlattı. Apartheid, ırk ayrımcılığını yasalarla resmileştiren bir politikaydı. Beyazlar verimli toprakların çoğunu ellerinde tutarken siyahlar çoğunlukla kurak ve tarımsal açıdan verimsiz bölgelerde yaşamak zorunda kaldı. Siyahların şehirlerde mülk sahibi olması ciddi şekilde sınırlandırıldı -ev almak veya kiralamak için özel izin gerekiyordu- . 1960’lar ve 1970’lerde birçok siyah topluluk, topraklarından zorla sürüldü. Apartheid’in etkisiyle ekonomik eşitsizlik kalıcı hale geldi; siyahların tarımsal üretimi sınırlı, gelirleri düşük ve toprak sahibi olma imkanları neredeyse yoktu.

Not 1: Afrikaner’ler

Afrikanerler, 17. yüzyılda Güney Afrika’ya yerleşen Hollandalı, Fransız ve Alman göçmenlerin torunlarıdır. Afrikaans dili ve Kalvinist kültürü etrafında kimlik kazanmış, Apartheid döneminde ülkeyi yönetmişlerdir. Bugün ayrıcalıkları azalsa da tarım ve kültürel alanda hala etkilidir. Suanda önemli bir kısmı çok kültürlü toplumda yaşarken az bir kısmı ise Orania gibi özerk topluluklarda varlığını sürdürmektedir.

1.1. Apartheid Sonrası Toprak Mülkiyeti

1994’te Nelson Mandela liderliğinde ANC’nin iktidara gelmesiyle Apartheid resmen sona erdi. Yeni hükümet, toprak reformunu en öncelikli sorunlardan biri olarak belirledi ve üç başlıkta politika geliştirdi: 1) Tarihsel olarak el konulan toprakların geri verilmesi, 2) Beyazlardan satın alınan veya kamulaştırılan toprakların siyahlara dağıtılması 3) Kırsal alanlarda yaşayanların tapu ve kullanım haklarının güvenceye alınması. Uygulamalarda önemli adımlar atılmış olsa da hedeflenen eşitlik sağlanamadı.

2. Toprak Reformu; Amaçlananlar ve Gerçekleşenler

Apartheid sonrası Güney Afrika’da toprak reformu, siyahların tarihsel olarak kaybettikleri mülkiyetleri geri kazanmaları ve ekonomik eşitsizliğin azaltılması amacıyla başlatıldı. Hükümet, reformu üç temel politika çerçevesinde uygulamaya koydu: Birincisi, toprak iadesi politikası; tarih boyunca el konulan toprakların geri verilmesini hedefliyordu. İkincisi, toprağın yeniden dağıtımı; beyaz çiftçilerden satın alınan veya kamulaştırılan toprakların, özellikle kırsalda yaşayan siyah ailelere verilmesini öngörüyordu. Üçüncüsü ise arazi kullanım hakkı reformu; topraksız veya sınırlı toprak sahibi olan kişilerin tapu ve kullanım haklarının güvence altına alınmasını amaçlıyordu. Bu politikaların uygulanmasında en yaygın yöntem, piyasa fiyatı ile satın alma yaklaşımıydı. Devlet, özel mülkiyet altındaki toprakları sahibinden piyasa fiyatı üzerinden satın alıyor ve ihtiyaç sahibi siyah çiftçilere dağıtıyordu. Ancak bu yöntem beklenen etkiyi yaratamadı. Çünkü satın alma süreci hem maliyetli hem de yavaş ilerliyordu, ayrıca sınırlı bütçe nedeniyle reformun ölçeği küçülüyordu.

2018 sonrası, toprak reformu tartışmaları yeni bir boyut kazandı. Tazminatsız kamulaştırma fikri, özellikle EFF  tarafından gündeme taşındı. Bu öneri, devletin belli koşullarda özel mülkiyeti herhangi bir tazminat ödemeden alabilmesini sağlayacaktı. Hedef, beyaz çiftçilerden hızlı bir şekilde toprak devralmak ve siyah nüfusun ekonomik olarak güçlenmesini sağlamak olarak açıklandı. Tartışmalar, hükümet ile beyaz çiftçi örgütleri, EFF ve yatırımcılar arasında yoğun bir şekilde geçti. Beyaz çiftçiler, tazminatsız kamulaştırmanın mülkiyet haklarını ihlal edeceğini ve tarımsal üretimi olumsuz etkileyeceğini savunurken, EFF ve radikal reform yanlıları bunu tarihsel adaletin sağlanması için gerekli ve acil bir adım olarak nitelendirdi. Hükümet ise yasanın “kamu yararı” çerçevesinde ve kontrollü bir şekilde uygulanacağını belirtse de, bu konu ülke içinde hem siyasi hem ekonomik açıdan hala tartışmalı bir mesele olarak kaldı.

Not 2: Tazminatsız Kamulaştırma 23 Ocak 2025 tarihinde Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir. 2025 Ağustos ayı itibariyle tazminatsız kamulaştırma uygulamalarına başlanmamıştır. Bu nedenle, yasanın henüz pratikte uygulanmamakta olduğunu söylemek mümkündür.

Not 3 : Zimbabve ve Tazminatsız Kamulaştırma

Zimbabve’de tazminatsız kamulaştırma politikası, ülkenin yakın tarihindeki en tartışmalı ve belirleyici süreçlerden biri olmuştur. 1980’de bağımsızlığını kazandığında, nüfusun küçük bir kısmını oluşturan beyaz azınlık ülkenin en verimli tarım arazilerinin büyük bölümünü kontrol ediyordu. Siyah çoğunluk ise, sömürge döneminden miras kalan bu eşitsizlik nedeniyle kendi topraklarından mahrum kalmıştı. İlk yıllarda hükümet, uluslararası fonların desteğiyle gönüllü satış yoluyla araziyi devralıp yeniden dağıtmayı hedefledi; ancak bu süreç yavaş ilerledi ve ciddi bir dönüşüm yaratmadı.

2000’lerin başında Başkan Robert Mugabe yönetimi, bu duruma radikal bir müdahale olarak “hızlandırılmış toprak reformu” programını başlattı. Bu program kapsamında beyaz çiftçilerin arazileri, herhangi bir tazminat ödenmeden devlet tarafından kamulaştırıldı ve siyah vatandaşlara tahsis edildi. Ancak süreç planlı ve düzenli bir şekilde yürütülmedi; çoğu zaman şiddet içeren toprak işgalleri, zorla tahliyeler ve kaotik bir dağıtım mekanizmasıyla uygulandı.

Sonuçlar kısa sürede ağır şekilde hissedildi. Zimbabve, Afrika’nın önde gelen tarım üreticilerinden ve ihracatçılarından biri iken, üretim hızla geriledi. Deneyimli ve sermaye sahibi çiftçilerin yerini, yeterli bilgi, tecrübe ve ekipmandan yoksun yeni sahipler alınca verimlilik düştü. Gıda kıtlığı baş gösterdi, ülke ithalata bağımlı hale geldi ve kırsal yoksulluk derinleşti. Ekonomik krizle birlikte işsizlik arttı, ülke hiperenflasyona sürüklendi ve tarihin en yüksek enflasyon oranlarından birini yaşadı.

• EFF Partisi ve Toprak Reformu

Economic Freedom Fighters (EFF), 2013 yılında Julius Malema tarafından kurulmuş, Güney Afrika siyasetinde radikal sol bir hareket olarak öne çıkan bir partidir. Malema, daha önce Afrika Ulusal Kongresi’nin (ANC) Gençlik Kolları lideriydi, ancak parti içi tartışmalar ve disiplin sorunları nedeniyle ihraç edilince kendi hareketini başlattı. EFF’nin ideolojisi Marksizm-Leninizm ve Pan-Afrikacılık ekseninde şekillenip; özellikle ekonomik eşitsizlikleri ortadan kaldırmak, siyah Güney Afrikalıların toprak ve üretim araçları üzerindeki haklarını genişletmek ve Apartheid sonrası eksik kalan “ekonomik özgürleşme”yi tamamlamak olarak nitelenebilir. Partinin en önemli politik önerileri arasında madenlerin, bankaların ve stratejik sektörlerin devletleştirilmesi, tüm vatandaşlara ücretsiz üniversite eğitimi ve sağlık hizmeti sağlanması, ayrıca beyaz toprak sahiplerinin elinde bulunan büyük tarım arazilerinin tazminatsız kamulaştırılarak yoksul siyahlara dağıtılması vardır.

Kuruluşundan bu yana EFF, özellikle gençler ve ekonomik açıdan dezavantajlı siyah seçmenler arasında önemli bir taban kazanmıştır. 2014 seçimlerinde %6, 2019’da %10, 2024 seçimlerinde ise %12 civarında oy alarak parlamentoda üçüncü büyük parti konumuna yükselmiştir. Bu artış, partinin giderek daha güçlü bir muhalefet aktörü haline geldiğini ve gelecekte iktidar ortağı olma ihtimalini artırdığını göstermektedir. Ancak, radikal söylemleri ve zaman zaman şiddeti çağrıştıran çıkışları nedeniyle geniş toplum kesimlerinde ve özellikle beyaz seçmenler arasında büyük bir tepkiyle karşılanmaktadır.

EFF’nin lideri Julius Malema, Güney Afrika siyasetinin en tartışmalı figürlerinden biridir. Parlamento’da kırmızı işçi tulumları ve bereleriyle öne çıkan partisi, işçi sınıfını simgeleyen bu imajıyla da medyada geniş yer bulmaktadır. Malema sık sık “toprak reformu derhal ve tazminatsız yapılmalıdır” şeklindeki açıklamalarıyla gündeme gelmektedir. Ayrıca ANC hükümetini “ılımlı, neoliberal ve beyaz sermayeyi korumakla” suçlamaktadır. Bu açıdan ANC ile EFF arasındaki gerilim oldukça yüksektir. ANC ise EFF’yi popülizmle ve “ülkeyi ekonomik kaosa sürükleyebilecek” bir siyaset izlemekle eleştirmektedir.

EFF, Orania gibi tamamen beyazların yaşadığı ve Afrikaner kimliğini korumayı hedefleyen şehri, “ırksal ayrıcalığın mekansal bir simgesi” olarak görmektedir. Malema ve EFF yöneticileri sık sık Orania’nın Güney Afrika anayasasına aykırı olduğunu savunmuş ve bu yerleşimin tasfiye edilmesi gerektiğini dile getirmiştir. Orania ise kendini “ırkçı bir proje değil, kültürel özerklik denemesi” olarak savunsa da EFF’nin gözünde, siyahların ekonomik ve sosyal dışlanmasının somut bir göstergesidir.

4. Orania Örneği

Orania, Güney Afrika’nın Kuzey Cape eyaletinde, 1991 yılında eski Apartheid döneminin bakanlarından Hendrik Verwoerd’ün damadı Carel Boshoff tarafından kurulmuş bir kasabadır. Bu yerleşimin kuruluş amacı, Afrikaner kültürünü, dilini (Afrikaans) ve toplumsal kimliğini korumak olarak açıklanmıştır. Orania’nın kurucuları, Apartheid rejiminin çöküşünün ardından Afrikanerlerin siyasal ve kültürel varlıklarının tehdit altına girdiğini düşünerek “özerk bir Afrikaner topluluğu” oluşturmak istemiştir. Bu çerçevede Orania, kendisini Güney Afrika içinde bir tür “kültürel devlet” projesi olarak tanımlamaktadır.

Ancak pratikte Orania, tamamen beyazlardan oluşan bir yerleşim olarak göze çarpmaktadır. Nüfusun tamamına yakını Afrikaner kökenlidir ve kasaba siyah Güney Afrikalıları içine almamaktadır. Resmi söylemde “ırkçı bir proje değiliz, sadece Afrikaner kimliğini ve kendi kendine yeterliliğimizi koruyoruz” denilse de, siyahların burada yaşamalarına izin verilmemesi, işçi olarak dahi kabul edilmemeleri, kasabanın Apartheid ruhunu yaşattığına dair güçlü eleştiriler doğurmuştur. Bu nedenle Orania, Güney Afrika içinde ve dışında sıklıkla “yeni Apartheid yuvası” ya da “modern beyaz gettosu” şeklinde tanımlanır.

Ekonomik ve sosyal açıdan bakıldığında Orania küçük bir kasabadır; nüfusu yaklaşık 2.500 civarındadır. Kasaba kendi bankasını, kendi belediyesini, okulunu ve tarımsal işletmelerini kurmuştur. “Kendi kendine yeten bir Afrikaner toplumu” olmak amacıyla tüm işlerin Afrikanerler tarafından yapılması gerektiği kuralı geçerlidir. Bu durum, Orania’yı Güney Afrika’nın genelinde görülen iş gücü ilişkilerinden ayırmaktadır. Ülkede tarım ve hizmet işlerinin çoğunu siyah işçiler yürütürken, Orania’da en basit işlerde bile Afrikanerler çalışmaktadır.

Toprak reformu tartışmaları Orania açısından hayati bir mesele olmuştur. Güney Afrika hükümeti 1994’ten itibaren siyah halka yönelik arazi iadesi ve yeniden dağıtım politikaları başlatırken, Orania bu sürece açıkça karşı çıkmıştır. Kasabanın sakinleri, atalarının kuşaklar boyunca işlediği toprakların “tazminatsız kamulaştırma” yoluyla alınabileceğini ciddi bir tehdit olarak görmektedir. Orania yönetimi, Güney Afrika hükümetiyle yaptığı bazı görüşmelerde “kendi topraklarını özgürce geliştirme ve özerk bir alan olarak korunma” talebini dile getirmiştir. Böylece, toprak reformu sürecinde Orania kendisini bir “istisna” olarak konumlandırmakta, Afrikanerlerin mülkiyet haklarını tehdit eden her türlü yasal düzenlemeye mesafeli durmaktadır.

Orania’nın dünya gündemine çıkmasının önemli anlarından biri, 2018 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın Güney Afrika’daki beyaz çiftçilerin topraklarının zorla alınabileceğine ilişkin bir açıklama yapmasıyla yaşanmıştır. Trump, Twitter üzerinden yaptığı açıklamada, Güney Afrika’da beyazlara yönelik şiddet ve toprak kamulaştırma planlarından endişe duyduğunu söylemişti. Bu açıklama, Orania’da geniş yankı bulmuş; kasabanın sözcüleri uluslararası medyaya çıkarak Trump’ın söylediklerini desteklemiş, “Afrikanerlerin tehdit altında olduğu” tezini güçlendirmeye çalışmışlardı. Orania’nın liderleri, bu çıkışı fırsata çevirerek hem Güney Afrika hükümetini eleştirmiş hem de uluslararası kamuoyuna kendilerini “mağdur bir azınlık” olarak sunmuşlardı.

Orania kimilerine göre “masum bir kültürel özerklik denemesi”dir, kimilerine göreyse “modern çağda ırkçı ayrımcılığın kalesi”dir. Orania örneği, Apartheid sonrası dönemde Güney Afrika toplumunun hâlâ ne kadar derin hatlarla bölünmüş olduğunu, ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin ötesinde kimlik temelli çatışmaların da canlılığını koruduğunu gösteren somut bir vaka olarak değerlendirilebilir.

5. Uluslararası – Ulusal Yankılar

2018 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump, Fox News’te yayınlanan bir haberin ardından Güney Afrika’da beyaz çiftçilerin öldürüldüğü ve topraklarının zorla alındığı iddialarına değinerek Twitter üzerinden Güney Afrika hükümetini hedef alan bir paylaşım yaptı. Trump, “Güney Afrika hükümetinin topraklara ve çiftliklere el koyduğunu ve beyaz çiftçilerin öldürüldüğünü” ifade ederek ABD Dışişleri Bakanı’na durumu inceleme talimatı verdiğini söyledi. Bu paylaşım Güney Afrika’da büyük yankı uyandırdı. Hükümet, Trump’ın açıklamalarını “yanlış ve yanıltıcı” olarak nitelendirdi ve resmi Twitter hesabı üzerinden “Güney Afrika halkı, kendi toprak reformunu demokratik bir süreçle yürütüyor. Hiç kimsenin toprağı zorla alınmıyor” açıklamasını yaptı.

EFF ise Trump’ın sözlerini, Güney Afrika’nın iç işlerine bir müdahale olarak yorumladı ve Trump’ın beyaz azınlığın çıkarlarını koruduğunu, aslında Güney Afrika’daki asıl mağduriyetin siyah çoğunluğun hala topraksız bırakılması olduğunu belirtti. Orania cephesinden yapılan açıklamalarda ise Trump’ın endişelerinin tamamen haksız olmadığı, beyaz çiftçilerin güvenlik sorunları yaşadığı ve Güney Afrika’daki siyasal atmosferin giderek Afrikanerler için daha zor hale geldiği yönünde görüşler paylaşıldı. Bu durum Orania’nın dünya medyasında yeniden gündeme gelmesine yol açtı.

Batı medyasında Trump’ın tweeti oldukça geniş yer buldu. BBC, CNN, The Guardian ve New York Times gibi birçok medya kuruluşu konuyu haberleştirdi. Bir kısmı Trump’ın iddialarını teyitsiz ve abartılı bulurken, bazı sağ eğilimli medya organları ise beyaz çiftçilerin maruz kaldığı şiddet olaylarını öne çıkardı.

Trump’ın açıklamalarının doğruluk payı tartışmalıydı. Güney Afrika’da beyaz çiftçilere yönelik saldırılar yaşanıyordu, fakat bu olaylar genel suç oranlarından ayrı ve sadece etnik temelli bir saldırı dalgası olarak kanıtlanmamıştı. Hükümet, cinayet oranlarının ülke genelinde yüksek olduğunu, beyaz çiftçilerin özel olarak hedef alınmadığını vurguladı.

Not 4: 2025 Mayıs Trump – Ramaphosa Görüşmesi

2025 yılının Mayıs ayında, Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa, Washington’a resmi bir ziyaret için gitti. Asıl amaç, ABD ile gerileyen diplomatik ilişkileri düzeltmek ve ticari bağları yeniden güçlendirmekti. Ancak Oval Ofis’teki görüşme beklenmedik bir şekilde “sahneye koyulmuş” bir tiyatroya dönüştü. Trump, basit bir hoşgeldin sonrası aniden ortamı dramatikleştirecek şekilde ışıkları kararttı ve dev ekrandan bir video oynattı. Bu videoda, beyaz Afrikaner çiftçilerin “toplu şekilde öldürüldüğünü” ve topraklarının tazminatsız alındığını düşündüren görseller ve ifadeler yer alıyordu. Trump, bunları “White genocide” yani “beyazlara yönelik soykırım” kanıtı olarak sundu.

Videoda gösterilen görüntülerin güvenilirliği ciddi biçimde sorgulandı. Örneğin, Trump’ın ekrana yansıttığı “beyaz çiftçilere ait toplu mezarlar” için gösterilen beyaz haçlı sahne, gerçekte çiftçilere ait değil, geçmişte bir protestonun simgesel anısı olarak geçici bir anıt niteliğindeydi. Üstelik Trump’ın elinde bastırdığı haber kupürlerinden birinde bulunan cenaze pozu fotoğrafı, aslında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki bir çatışmanın ardından çekilmişti

Trump ayrıca EFF lideri Julius Malema’nın protestocu bir şarkı sırasında yer aldığı videoları da göstererek, “hükümet yetkilisi” biçiminde lanse etti. Buna karşılık, Ramaphosa ve heyeti bu temsili reddetti; Malema’nın muhalefet lideri olduğunu ve görüşmenin sağlıkla yürütülen demokratik reformlarla ilgisi olmadığını vurguladılar.

Basına açık kısmın ardından görüşmenin özel bölümünde Ramaphosa, reformun anayasal ve yargı denetimi altında gerçekleştirildiğini, herhangi etnik temelli “soykırım” iddialarının asılsız olduğunu savundu. Her ne kadar ortam medya tarafından “Trump’ın sahne performansı” olarak değerlendirilse de, her iki lider de görüşmeden sonra dışa dostane bir mesaj verdi.

6. Sonuç

Güney Afrika’da toprak reformu, Orania’nın Afrikaner kimliği eksenli deneyimi, EFF’nin radikal muhalefeti ve uluslararası alanda özellikle Trump’ın çıkışları, birbirinden ayrı gibi görünen ancak aynı çerçevede birleşen tartışmalar yaratmıştır. Bugün gelinen noktada, toprak reformunun temel hedefi hala eşitsizlikleri azaltmak ve tarihsel adaletsizlikleri gidermek olsa da, uygulama sürecinde hukuki belirsizlikler, piyasa fiyatı ile satın alma yönteminin başarısızlığı ve tazminatsız kamulaştırma tartışmalarının yarattığı kutuplaşmalar, reformu zorlu bir sürece sürüklemiştir. Bu çerçevede EFF, radikal politikalarıyla sürecin hızlandırılmasını savunurken, ANC daha kontrollü bir yol izlemeyi tercih etmiş, Orania ise kendi kapalı modeliyle siyahların dışlandığı ayrı bir gelecek tahayyülünü ayakta tutmaya çalışmıştır. Trump’ın 2018’deki tweetinden 2025’te Oval Ofis’teki sahnelenmiş buluşmaya uzanan süreç, reformun yalnızca Güney Afrika içinde değil, uluslararası alanda da ideolojik bir tartışma konusu haline geldiğini göstermektedir.

Güncel durumda Güney Afrika hükümeti, reformu anayasal sınırlar içinde yürütmeye devam etmekte, şiddet ve kaos senaryolarından kaçınmaya çalışmaktadır. Ancak ekonomik baskılar, genç nüfusun beklentileri ve muhalefetin radikalleşen talepleri, gelecekte tansiyonun yeniden yükselebileceğini göstermektedir. Orania gibi deneyimler, bir yandan Afrikaner kimliğinin korunması iddiasıyla gündemde kalırken, diğer yandan ülkenin çoğulcu yapısına meydan okuyan ayrımcı bir model olarak tartışılmaya devam etmektedir. Uluslararası arenada ise Güney Afrika’nın, Trump dönemindeki söylemsel saldırılar karşısında gösterdiği diplomatik direniş, ülkenin kendi anlatısını koruma çabasını yansıtmaktadır.

Sonuç olarak, Güney Afrika’nın toprak reformu ve kimlik siyasetleri; yalnızca bir ekonomik yeniden dağıtım süreci değil, aynı zamanda ülkenin demokrasi kapasitesinin, toplumsal uyumunun ve uluslararası imajının sınandığı bir alan haline gelmiştir. Önümüzdeki dönemde başarı, radikal kopuşlar yerine kapsayıcı, hukuki ve ekonomik açıdan uygulanabilir çözümlerle mümkün olacaktır. Bu da, hem ANC’nin devlet aklını hem de muhalefetin taleplerini dengeleyecek, geçmişin yaralarını onarırken geleceğe güven verecek bir yol haritası ile mümkündür.

Serhat Faik Yavuz

Atatürk Üniversitesi Hukuk fakültesinden mezun olmuştur. İHH İnsani Yardım Vakfı’nda sözleşme yönetimi alanında görev alarak, insani yardım projelerinin hukuki süreçlerini takip etmiştir. Bunun yanı sıra Genç İHH bünyesinde Çalışan Gençlik Başkanlığı görevini yürütmüştür. Akademik ilgi alanları arasında “Mavi Vatan” doktrini, Doğu Akdeniz’de egemenlik ve deniz sınırlarının belirlenmesi, kazanılmış haklar, Kıbrıs tarihi ve uluslararası anlaşmalar yer almaktadır. İngilizce bilmektedir.

Apartheid’in Mirasıyla Yüzleşmek: Güney Afrika’da Toprak Reformu yazısı ilk önce Dünya ve İslam üzerinde ortaya çıktı.

Adanın çevresindeki deniz alanları, enerji kaynakları –özellikle doğalgaz rezervleri–, uluslararası deniz ticaret yolları ile askeri hava ve deniz üslerinin varlığı bakımından büyük bir jeoekonomik değer arz etmektedir. Bu bağlamda Kıbrıs, Soğuk Savaş döneminden günümüze kadar NATO, ABD, Rusya ve Avrupa Birliği gibi çok sayıda küresel aktörün dış politika öncelikleri arasında yer almış, bölgesel denge ve nüfuz mücadelelerinin merkezine oturmuştur.

Türkiye açısından Kıbrıs’ın taşıdığı stratejik önem çok katmanlıdır. Bir yandan Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarının güvenliği, diğer yandan adadaki Türk toplumunun siyasal ve fiziksel güvenliğinin temini, Türkiye’nin Kıbrıs politikasının temel dinamiklerini oluşturmaktadır. Bu çerçevede Kıbrıs meselesi, Türkiye için yalnızca bir dış politika konusu değil, aynı zamanda ulusal güvenlik ve enerji politikalarının kesişim noktasında yer alan yapısal bir mesele olarak değerlendirilmektedir.

Adadaki Türk ve Rum Topluluklarının Kısa Tarihi

Rumlar, Antik Çağ’da Yunan kolonizasyonuyla adaya yerleşmiş, Bizans döneminde Ortodoks Hristiyan kimlikleriyle çoğunluğu oluşturmuşlardır. 

Türk nüfus ise 1571’de Osmanlı fethiyle adaya gelmiş; Anadolu’dan getirilen asker ve sivil nüfusla birlikte Kıbrıs Türk toplumu şekillenmiştir. Böylece adanın etnik yapısı, tarihsel fetih ve iskân politikaları doğrultusunda iki ana unsur etrafında biçimlenmiştir.

1960 Londra – Zurih Antlaşmaları Öncesinin Kısa Tarihi

1571-1878 Osmanlı Dönemi

1571 yılında Osmanlı İmparatorluğu, Kıbrıs’ı Venediklilerden alarak adayı topraklarına kattı. Osmanlı yönetimiyle birlikte Anadolu’dan Müslüman Türkler adaya yerleştirildi ve adada kalıcı bir Türk toplumu oluştu. Rumlar ise dinî özgürlüklerini koruyarak yaşamlarını sürdürdü. Osmanlılar, adada vakıflar, camiler ve medreseler inşa ederek hem yönetim hem de sosyal yaşamda kalıcı izler bıraktı. Türk ve Rum halkları bu dönemde uzun süre barış içinde eşitlik çerçevesinde bir arada yaşadı.

1878-1925 İngiliz Dönemi

1878’de Osmanlı İmparatorluğu, Kıbrıs’ın yönetimini geçici olarak İngiltere’ye bıraktı. Bu dönemde ada resmen Osmanlı toprağı olsa da fiilen İngiliz idaresine geçti. 1914’te Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’na İngiltere’ye karşı girmesi üzerine İngiltere, Kıbrıs’ı resmen ilhak etti. Bu süreçte Rumlar Enosis (adanın Yunanistan’a bağlanması) fikrini daha güçlü şekilde savunmaya başlarken, Türkler buna karşı çıktı.

1925’te ada resmen İngiliz sömürgesi ilan edildi. Bu dönemde İngiliz yönetimi, adada idari ve ekonomik yapıyı güçlendirdi. Rumlar Enosis (Yunanistan’a bağlanma) taleplerini artırırken, Türkler bu taleplere karşı çıkarak adanın bölünmesini (Taksim) savunmaya başladı. Bu yıllar, iki toplum arasında siyasi ve sosyal gerilimlerin arttığı bir dönem oldu.

1925-1960 Artan Gerilimler

Bu dönemde Rumlar, Enosis (Yunanistan’a bağlanma) isteğini güçlü şekilde savundu. 1950’lerde bu amaçla EOKA adlı silahlı örgüt kuruldu ve İngiliz yönetimine karşı mücadeleye başladı. Bu süreçte Rumların saldırıları Türk toplumunu tehdit etti. Türkler ise Taksim (bölünme) düşüncesini benimsedi ve kendilerini korumak için Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)’yi kurdu. Yoğun çatışmalar sonucunda Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin arabuluculuğuyla 1959’da Londra-Zürih Antlaşmaları imzalandı ve 1960’ta Kıbrıs bağımsız bir cumhuriyet oldu.

EOKA ve TMT

EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston)

EOKA, 1955–1959 yılları arasında Kıbrıs’ta faaliyet gösteren Rum milliyetçi silahlı örgüttür. Amaçları, Kıbrıs’ın İngiliz sömürgesinden kurtularak Yunanistan’a bağlanması (Enosis)dır. EOKA, İngiliz yönetimine ve Türk toplumuna karşı silahlı eylemler gerçekleştirmiştir. Lideri General Georgios Grivas’tır.

TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı)

TMT, 1958’den itibaren Kıbrıs Türkleri tarafından kurulan silahlı direniş örgütüdür. Amacı, Rumların Enosis girişimlerine karşı Türk toplumunu korumak ve adanın bölünmesini (Taksim) sağlamaktır. Türkiye ile bağlantılı olarak faaliyet göstermiştir.

1960 Londra ve Zürih Antlaşmaları ve Kıbrıs Cumhuriyetinin Kuruluşu

Rum toplumunun Enosis (Yunanistan’a bağlanma) yönündeki talepleri ile Türk tarafının buna karşı geliştirdiği Taksim (adada iki ayrı yapının kabulü) siyaseti, Kıbrıs’ta giderek tırmanan bir etnik gerilim ve çatışma ortamı yaratmıştır. Bu ikili siyasi zıtlık, adada sürdürülebilir bir düzenin oluşmasını engellemiş ve nihayetinde uluslararası müdahaleyi zorunlu kılmıştır.

Bu bağlamda, 1959 yılında Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık arasında imzalanan Londra ve Zürih Antlaşmaları, adanın siyasal statüsünde köklü bir dönüşüm yaratmıştır. Bu antlaşmalar çerçevesinde, Kıbrıs 1960 yılında bağımsız bir cumhuriyet olarak ilan edilmiş ve bu yeni devlet yapısı, adadaki iki ana etnik unsurun (Türk ve Rum toplumları) siyasal ve kültürel haklarını garanti altına alacak şekilde özel bir anayasal düzenlemeyle yapılandırılmıştır.

Anlaşmalara göre Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık, “garantör devlet” statüsünde, Kıbrıs’ın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve anayasal düzeninin korunmasını taahhüt etmişlerdir. Bu garantörlük sistemi, taraflara anayasanın ihlali durumunda müdahale hakkı tanımakta ve böylece dışsal güvenlik mekanizmasını hukuki bir çerçeveye oturtmaktadır.

Antlaşmalardaki temel hükümler şu şekilde özetlenebilir:

• Kıbrıs, bağımsız ve egemen bir cumhuriyet olacaktır.
  
• Türkiye, Yunanistan ve İngiltere, adanın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve güvenliğinin garantörüdür.
  
• Anayasa hükümlerinin ihlali hâlinde garantör devletler birlikte danışarak harekete geçecektir.
  
• Cumhurbaşkanlığı makamı Rumlara, yardımcılığı ise Türklere tahsis edilecektir.
  
• Garantör devletlerin Kıbrıs’ta asker bulundurma hakkı tanınmıştır.
  
• Yunanca ve Türkçe, resmi diller olarak kabul edilmiştir.
  
• Her toplum, kendi eğitim kurumlarını kurma ve yönetme hakkına sahiptir.
  

Bu anayasal ve antlaşmasal düzenleme, iki toplum arasında hassas bir denge kurmayı amaçlamış; fakat ilerleyen süreçte karşılıklı güvensizlikler ve uygulamadaki zorluklar nedeniyle kriz potansiyelini tamamen ortadan kaldıramamıştır.

1963 Anayasal Kriz ve Kanlı Noel

1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal düzeni, Rum ve Türk toplumlarının siyasi haklarını dengelemeye çalışıyordu. Ancak 1963 yılında Rum lider Makarios, Türklerin sahip olduğu veto ve siyasi ayrıcalıkları kaldırmak amacıyla anayasa değişikliği teklif etti. Türkler bu değişiklikleri kabul etmedi.

Bu gelişmeler üzerine toplumlar arasındaki gerilim hızla yükseldi. Aralık 1963’te Lefkoşa’da başlayan çatışmalar, kısa sürede birçok Türk köyüne yayıldı. Bu olaylar sırasında binlerce Türk yerinden edildi, çok sayıda insan hayatını kaybetti.

Kanlı Noel’de Ne Oldu ?

Aralık ayı yaklaşırken, Lefkoşa sokaklarında yaşanan gerilim, kısa sürede yerini şiddet dolu çatışmalara bıraktı. O gece, özellikle Metehan ve Kumsal bölgelerindeki Türk mahallelerine yapılan saldırılar, adadaki birlikte yaşama umudunu paramparça etti. Evler, sadece taş ve toprak değil; içinde yaşayan insanların hayatları, anıları, umutlarıyla birlikte yıkılıyordu. Camların kırıldığı, çocukların korkuyla annelerine sarıldığı, yaşlıların çaresizlik içinde dua ettiği o günlerde, yüzlerce masum insan şehid oldu

Birçok Türk ailesi, gece yarısı evlerini terk etmek zorunda kaldı. Sırtlarında birkaç parça eşya, belirsiz bir geleceğe doğru yürüyordu. Bu zorunlu göç, sadece fiziksel bir yer değişikliği değil, aynı zamanda kalplerinde açılan derin yaraların da başlangıcıydı. Komşular, uzun yıllardır yan yana yaşayan iki toplumun artık ayrı düşeceğini hissediyordu. Kardeşlik duygusu yerini korkuya, dostluk yerini şüpheye bırakmıştı.

Binbaşı Nihat İlhan’ın Ailesi

EOKA’cılar Kanlı Noel saldırlarının devamı olarak 24 Aralık 1963 gecesi Binbaşı Nihat İlhan’ın Lefkoşa’daki evine baskın düzenlediler. Binbaşı İlhan evde yokken, eşi Mürüvvet İlhan ve üç çocuğu Murat (11), Kutsi (7) ve Hakan (4), saldırganlardan kaçmak için banyoya saklandılar. Ancak Rum EOKA militanları, banyoya girerek anne ve üç çocuğunu acımasızca makineli tüfekle tarayarak şehit ettiler. Şehitlermizin naaşları banyo küvetinde bulundu.

Türkiye’nin Müdahale Girişimi ve Johnsson Mektubu

Türkiye bu olaylardan sonra, 1959-1960 antlaşmaları gereği garantör ülke sıfatıyla adaya müdahale etmeyi ciddi şekilde değerlendirmeye başladı. Özellikle 1964 yılı başlarında, Kıbrıs’taki Türk varlığını korumak adına askerî bir müdahale seçeneği masadaydı.

Ancak bu süreçte Türkiye ile ABD arasında diplomatik bir kriz yaşandı. 5 Haziran 1964 tarihinde, dönemin ABD Başkanı Lyndon B. Johnson, Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye hitaben bir mektup gönderdi. Bu belge tarihe “Johnson Mektubu” olarak geçti.

Mektupta Türkiye eğer Kıbrıs’a asker gönderirse Amerika’nın bu müdahaleyi desteklemeyeceği belirtildi. Olası bir savaş durumunda Sovyetler Birliği Türkiye’ye saldırırsa NATO’nun Türkiye’yi korumayabileceği ifade edildi. Amerikan silahlarının Türkiye tarafından izinsiz bir şekilde kullanılamayacağı hatırlatıldı. Bu mektup adaya ayak basmamızı 10 yıl erteledi.

1964-1974 Arası ve Kıbrıs Barış Harekatı

1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti her ne kadar iki toplumun ortak yönetime katıldığı bir devlet yapısı öngörse de bu model kısa sürede işlemez hale gelmiştir
Anayasayla Türk toplumuna verilen eşit siyasi haklar ve özellikle Cumhurbaşkanı Yardımcısına tanınan veto yetkileri Rum tarafında rahatsızlık yaratmış 1963 yılında Cumhurbaşkanı Makarios’un sunduğu anayasa değişikliği önerileriyle ortaklık yapısı fiilen sona ermiştir
Bu tarihten sonra Kıbrıs Türkleri devletin yönetim mekanizmalarından dışlanmış ve toplumlar arası çatışmalar hız kazanmıştır.

Rum tarafının nihai hedefi olan Enosis yani adanın Yunanistan’a ilhakı fikri hiçbir zaman terk edilmemiştir.
Bu bağlamda 1971 yılında General Grivas tarafından kurulan EOKA-B isimli paramiliter örgüt bu hedef doğrultusunda silahlı faaliyetlere başlamıştır.

EOKA-B’nin temel amacı Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamak ve bu doğrultuda gerek Türk toplumuna gerekse kendi lideri Makarios’a karşı silahlı eylemler gerçekleştirmektir

Örgüt özellikle Türk yerleşim birimlerine yönelik baskınlar tehditler ve adam kaçırma gibi yöntemlerle korku yaratmayı amaçlamıştır

Makarios’un zamanla Enosis fikrinden uzaklaştığı ve bağımsız Kıbrıs politikasına yöneldiği anlaşılınca EOKA-B için artık Makarios da bir hedeftir

Bu süreçte Yunanistan’daki askeri cunta yönetimi örgüte hem lojistik hem de istihbari destek sağlamış adada rejim değişikliği için hazırlık yapmıştır.

15 Temmuz 1974 tarihinde EOKA-B ve cuntacı unsurlar tarafından organize edilen darbe sonucunda Cumhurbaşkanı Makarios görevden uzaklaştırılmış ve yerine Enosis yanlısı Nikos Sampson getirilmiştir.
Sampson’un ilk açıklamaları Enosis hedefini açıkça ilan etmiş ve bu durum adadaki Türk toplumunun can güvenliğini doğrudan tehdit eden bir gelişme olarak değerlendirilmiştir
Kıbrıs Türklerine yönelik saldırılar artmış ve bazı bölgelerde sistematik baskılar başlamıştır
Bu gelişmeler Türkiye açısından 1960 Garanti Antlaşması’nın ihlali anlamına gelmiş garantör devlet sıfatıyla müdahale hakkı doğmuştur.

Darbe ile birlikte Kıbrıs’ta anayasal düzen tamamen ortadan kalkmış toplumlar arası denge bozulmuş ve Enosis tehlikesi somut bir gerçeklik halini almıştır

Yunanistan cuntasının desteğiyle gerçekleştirilen bu darbe sadece Kıbrıs Türklerini değil aynı zamanda Doğu Akdeniz’deki bölgesel güvenlik dengelerini de tehdit eden bir gelişme olmuştur

Bu bağlamda Türkiye adada yaşayan Türk halkının güvenliğini sağlamak anayasal düzeni yeniden tesis etmek ve Garanti Antlaşması’ndan doğan yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlatmıştır.

Uluslararası Hukuk Açısından Kıbrıs Barış Harekatının Meşruluğu

Türkiye’nin 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yaptığı askeri müdahale, yalnızca siyasi ve güvenlik gerekçeleriyle değil, aynı zamanda uluslararası hukuk açısından da önemli bir temele dayanmaktadır. Bu müdahale, özellikle 1960 tarihli Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Kuruluşu’nu düzenleyen antlaşmalar çerçevesinde, hukuki bir zemine oturmaktadır. Türkiye, müdahalesini Garanti Antlaşması’ndan kaynaklanan yükümlülüklerine ve haklarına dayandırmıştır.

Garanti Antlaşması ve Müdahale Yetkisi

16 Ağustos 1960’ta yürürlüğe giren Garanti Antlaşması, Kıbrıs Cumhuriyeti ile garantör devletler olan Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık arasında imzalanmıştır. Antlaşmanın temel amacı, Kıbrıs’ın bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü, anayasal düzenini ve Yunanistan veya Türkiye ile birleşmesini (Enosis ya da Taksim) yasaklamaktır. Antlaşmanın en çok tartışılan ve Türkiye’nin müdahalesine dayanak yaptığı maddesi, Madde IV’tür: “Eğer bu antlaşma hükümlerinin ihlali olursa, garantör devletler birlikte veya tek başlarına, bu düzeni yeniden tesis etmek amacıyla gerekli adımları atma hakkına sahip olacaklardır.”

1974’te Yunanistan’daki askeri cunta tarafından desteklenen EOKA-B’nin 15 Temmuz’da gerçekleştirdiği darbe ile Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal düzeni açıkça ortadan kaldırılmıştır. Bu durum, Garanti Antlaşması’nın açık bir ihlali olarak değerlendirilmiştir. Türkiye, diğer garantör devletlerle ortak hareket etme girişiminde bulunmuş, ancak özellikle Birleşik Krallık tarafından olumlu bir yanıt alamamıştır. Bunun üzerine Madde IV’e dayanarak tek taraflı müdahale hakkını kullanmıştır.

Müdahale ve Kuvvet Kullanma Yasağı

Her ne kadar müdahaleler genel olarak Birleşmiş Milletler Şartı’nın 2/4 maddesinde yer alan “kuvvet kullanma yasağı”ile çelişiyor gibi görünse de, Garanti Antlaşması, bu yasağın istisnası sayılabilecek özel ve meşru bir antlaşmadır. Türkiye’nin müdahalesi:

• Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal düzeninin yeniden tesisi
• Türk toplumunun can güvenliğinin sağlanması
• Bir başka devletin (Yunanistan) askeri müdahalesine karşılık verilmesi

amaçlarını taşıdığı için “meşru müdahale” (legitimate intervention) kapsamında değerlendirilmiştir.

Teşekkür ve Minnetle

Bu çalışmada ele alınan Kıbrıs Barış Harekâtı, sadece stratejik ve hukuki boyutlarıyla değil, aynı zamanda büyük bir fedakârlık ve cesaret örneği olarak da hafızalara kazınmıştır. Harekâtın başarısı, Türkiye Cumhuriyeti’nin askerî personelinin üstün disiplinine, vatanseverliğine ve kararlılığına borçludur. Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına, Kıbrıs Türkünün can güvenliğini sağlamak ve adadaki barışı tesis etmek için gösterdikleri üstün gayret ve kahramanlıklarından dolayı en derin şükranlarımızı sunarız.

Ayrıca, 1974 yılında harekâtın planlanması ve desteklenmesinde siyasi irade olarak önemli bir rol oynayan CHP-MSP koalisyonu döneminde dönemin Başbakan Yardımcısı ve Milli Selamet Partisi Genel Başkanı Prof. Dr. Necmettin Erbakan hocaya özel teşekkür borçluyuz. Prof. Dr. Erbakan, Türkiye’nin milli güvenliği ve Kıbrıs Türkü’nün haklarının korunması hususunda güçlü duruş sergilemiş, harekâtın gerçekleşmesine verdiği destekle bu tarihi süreçte ülkemizin yanında olmuştur.

Bu vesileyle, hem devletin hem de milletin bekası için büyük bir özveriyle görev yapan tüm askerlerimizi ve siyasi liderlerimizi rahmet ve minnetle anıyor, şükranlarımızı sunuyoruz.

Serhat Faik Yavuz

Atatürk Üniversitesi Hukuk fakültesinden mezun olmuştur. İHH İnsani Yardım Vakfı’nda sözleşme yönetimi alanında görev alarak, insani yardım projelerinin hukuki süreçlerini takip etmiştir. Bunun yanı sıra Genç İHH bünyesinde Çalışan Gençlik Başkanlığı görevini yürütmüştür. Akademik ilgi alanları arasında “Mavi Vatan” doktrini, Doğu Akdeniz’de egemenlik ve deniz sınırlarının belirlenmesi, kazanılmış haklar, Kıbrıs tarihi ve uluslararası anlaşmalar yer almaktadır. İngilizce bilmektedir.

Kıbrıs Barış Harekâtı: Nedenleri ve Uluslararası Hukuk Açısından Meşruiyeti yazısı ilk önce Dünya ve İslam üzerinde ortaya çıktı.